Bệnh Zona thần kinh: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị

0
138
Zona thần kinh

Bệnh zona thần kinh xuất hiện do sự tái hoạt động của virus herpes zoster – cũng chính là virus gây bệnh thủy đậu. Zona thần kinh không chỉ gây nên nhiều khó chịu cho người bệnh mà còn có thể tái phát và gây ra các biến chứng khó lường.

Zona thần kinh là bệnh gì?

Zona thần kinh hay bệnh giời leo theo cách gọi dân dã là bệnh gây ra do sự tái hoạt động của virus Herpes zoster (varicella – zoster virus hoặc VZV). Đây cũng chính là virus gây bệnh thủy đậu ở trẻ nhỏ. 

Ở những người đã từng bị bệnh thủy đậu hoặc đã tiêm vaccin đều có thể nhiễm virus Herpes Zoter gây ra bệnh Zona, virus trong cơ thể không thực sự biến mất mà tồn tại ở trạng thái không hoạt động nằm trong các dây thần kinh. Với điều kiện bình thường virus ở trạng thái bất hoạt nhưng một số người có hệ miễn dịch suy yếu (do bệnh hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch, người lớn tuổi…) virus có thể tái hoạt động trở lại sau nhiều năm và gây bệnh zona thần kinh. 

Zona thần kinh không đe dọa đến tính mạng nhưng gây nhiều triệu chứng khó chịu và đau đớn cho người bệnh. 

Nguyên nhân gây bệnh

Đến nay vẫn chưa thể tìm ra được nguyên nhân vì sao virus thủy đậu lại có thể tái hoạt động và gây bệnh Zona thần kinh, một vài khả năng có thể do:

  • Stress
  • Mệt mỏi
  • Hệ miễn dịch suy yếu (có thể là do tuổi tác, bệnh tật, thuốc men làm giảm khả năng đề kháng của cơ thể để có thể giữ được virus thủy đậu trong trạng thái bất hoạt) 
  • Mắc bệnh ung thư
  • Các biện pháp điều trị bằng tia xạ

Triệu chứng bệnh zona thần kinh

Các triệu chứng đầu tiên của bệnh zona thần kinh cần chú ý là đau và nóng rát. Cơn đau thường ở một bên của cơ thể (dọc theo dây thần kinh nửa bên người – nơi vùng da sắp nổi nốt ban tổn thương), sau đó những vị trí trở nên ngứa, nóng rát, đau nhức dữ dội và xuất hiện các nốt phát ban. 

Đặc điểm chung của phát ban trong zona thần kinh bao gồm:

  • Ban nổi thành các bọng nước to lõm ở giữa hoặc mọc thành chùm mụn nước rất đặc trưng, ửng đỏ và lan rộng
  • Vị trí tổn thương phân bổ quanh vị trí dây thần kinh có thể ở mặt, tai, lưng, ngực…
  • Ngứa, nóng rát
  • Chỉ xuất hiện ở một nửa người, không bao giờ bị cả hai bên. 
  • Nếu không bị viêm nhiễm, các nốt mụn trong suốt sẽ vẩn đục, khô và đóng vẩy. Khi khỏi tạm thời vẫn lưu lại sắc tố trên da và có thể tái nhiễm sau vài tháng, vài năm do chức năng miễn dịch bị thiếu hụt tiềm ẩn.

Ngoài ra, một số người còn có các biểu hiện khác như: 

  • Sốt
  • Đau đầu dữ dội, kèm nổi hạch ở những vị trí lân cận vùng phát ban. Trẻ em có thể đau nhẹ hoặc không đau nhưng người già thường bị đau dữ dội. 
  • Mệt mỏi
  • Yếu cơ

Biến chứng bệnh zona thần kinh

Tuy không đe dọa tính mạng nhưng zona thần kinh có thể gây nên một số biến chứng hiếm gặp nhưng nguy hiểm: 

  • Tổn thương mắt, ảnh hưởng thị giác vĩnh viễn nếu có phát ban ở gần mắt gây nhiễm khuẩn.
  • Mất thính giác, đau dữ dội một bên tai, chóng mặt hoặc mất vị giác trên lưỡi tuy nhiên cần tránh nhầm lẫn với các triệu chứng của hội chứng Ramsay Hunt
  • Bội nhiễm do không điều trị đúng cách các nốt phát ban đỏ

Bệnh zona thần kinh trên mặt

Zona thần kinh có thể xuất hiện ở một bên đầu mặt. Nếu phát ban ở gần hoặc trong tai có thể gây nhiễm trùng dẫn đến mất thính giác, yếu cơ mặt và ảnh hưởng đến vấn đề thăng bằng. 

Nếu phát ban trong miệng người bệnh cảm thấy rất đau đớn, khó ăn, ảnh hưởng trực tiếp tới vị giác. Phát ban trên da đầu gây ảnh hưởng khi bạn chải tóc, thậm chí có thể làm rụng tóc và các mảng hói đầu vĩnh viễn. 

Bệnh zona ở mắt

Zona thần kinh ở mắt
Zona thần kinh ở mắt

Zona thần kinh mọc trong và xung quanh mắt như những mụn rộp, xuất hiện từ 10 – 20% tổng số người bị bệnh zona. 

Các nốt ban phồng rộp có thể xuất hiện trên mí mắt, trán, chóp mũi hoặc bên mũi khiến người bệnh cảm thấy nóng rát, đau nhức mắt, sưng mắt, chảy nước mắt, mờ mắt… Sau khi ban biến mất người bệnh vẫn có thể bị đau mắt do tổn thương thần kinh. 

Nếu không điều trị, bệnh zona thần kinh ở mắt có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như mất thị lực, sẹo vĩnh viễn ở giác mạc… Vì thế, nếu có dấu hiệu nghi ngờ là bệnh zona thần kinh ở mắt cần đi khám ngay và điều trị kịp thời trong vòng 72h đầu để tránh nguy cơ gặp phải biến chứng đáng tiếc. 

Bệnh zona ở lưng

Zona thần kinh ở lưng

Các mụn nước xuất hiện xung quanh một bên từ lưng đến eo thành dài chạy dọc theo bên sườn. 

Bệnh zona ở mông

Người bệnh cũng có thể bị nổi mụn mẩn đỏ ở mông, ở mông trái hoặc mông phải. Cũng như các khu vực khác của cơ thể, triệu chứng ban đầu là ngứa ran, nóng rát và đau. Sau một vài ngày, phát ban đỏ hoặc mụn nước lan dần dễ gây bội nhiễm. Một số ít khác chỉ bị đau nhưng không phát ban. 

Bệnh zona và phụ nữ mang thai

Phụ nữ mang thai có nguy cơ mắc zona thần kinh nếu trong thời kỳ mang thai có tiếp xúc trực tiếp với người bị thủy đậu hoặc zona thần kinh khi virus tái hoạt. Ở người chưa tiêm phòng thủy đậu hoặc chưa từng mắc bệnh này trước đây cũng có nguy cơ mắc bệnh. 

Phụ nữ bị bệnh zona khi mang thai sẽ không gây hại cho thai nhi nhưng virus varicella – zoster lại dễ lây lan gây ra bệnh thủy đậu. Nếu bị thủy đậu khi mang thai  (nhiễm virus varicella zoster lần đầu) ở quý 2 có nguy cơ khoảng 2% con sẽ bị hội chứng thủy đậu bẩm sinh: tổn thương da, tật đầu nhỏ, đục thủy tinh thể… Tuy nhiên, nếu người mẹ mang thai đã từng bị thủy đậu hoặc tiêm vaccin phòng thủy đậu trước đó thì sẽ không bị thủy đậu khi mang thai. 

Nên tiêm vaccin thủy đậu trước khi có ý định mang thai ít nhất 3 tháng nếu chưa từng bị thủy đậu hoặc chưa tiêm vaccin thủy đậu. Khi mang thai cách tốt nhất để phòng bệnh là cách ly, không tiếp xúc với những người bị thủy đậu và zona. 

Bệnh zona thần kinh có lây không? 

Virus varucella – zoster gây thủy đậu lây lan khi chúng ta tiếp xúc với các mụn nước của người bệnh. Người nhiễm virus này có thể không mắc bệnh zona thần kinh nhưng lại bị thủy đậu. 

Những người đã từng bị thủy đậu sẽ không bị nhiễm virus zona từ người khác, còn ở những người đã từng bị zona thần kinh trong quá khứ thì hoàn toàn có nguy cơ tái phát bệnh trong tương lai

Virus không lây nhiễm nếu các nốt phát ban được vệ sinh sạch sẽ, băng kín và sau khi chúng đã khô, đóng vảy. Vì thế, người bệnh cần chú ý vệ sinh thường xuyên, giữ vùng da tổn thương sạch sẽ, không gãi để tránh làm tổn thương vết thương, băng kín các nốt ban. Không chạm tay vào chỗ phát ban và rửa tay thường xuyên bằng xà phòng để tránh bội nhiễm. 

Người bệnh cũng nên tránh tiếp xúc với những đối tượng nhạy cảm như phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người có hệ miễn dịch yếu để tránh lây nhiễm. 

Điều trị zona thần kinh

Việc điều trị zona thần kinh như thế nào là vấn đề được nhiều người bệnh quan tâm. Đến nay vẫn chưa có phương pháp điều trị đặt hiệu, tuy nhiên nếu phát hiện sớm và điều trị kịp thời bằng nhiều các phối hợp sẽ giúp ngăn ngừa biến chứng, rút ngắn thời gian hồi phục. 

Ngay khi có các dấu hiệu như đau nhức, nóng rát và đã từng mắc thủy đậu hay tiêm vaccin thủy đậu bạn nên đến bệnh viện trong thời gian sớm nhất để được thăm khám và điều trị. 

Dùng thuốc: 

Có nhiều loại thuốc khác nhau được chỉ định trong điều trị zona thần kinh để cải thiện các triệu chứng của bệnh như: 

  • Thuốc giảm đau: Một vài thuốc giảm đau được sử dụng, chẳng hạn như acetaminophen (VD Tylenol), và ibuprofen (VD Advil) hoặc thuốc giảm đau tricyclic, đặc biệt là trong trường hợp đau dây thần kinh sau tổn thương (PHN – Postherpetic neuralgia). PHN là những cơn đau kéo dài ở một số người ngay cả sau khi sang thương đã biến mất.
  • Thuốc kháng virus như acyclovir (Zovirax), valacyclovir (Valtrex) và famciclovir (Famvir), có thể là giảm thời gian phát ban và đau, bao gồm cả PHN. Cần phải bắt đầu sử dụng những loại thuốc này trong giai đoạn sớm của bệnh mới có hiệu quả. 
  • Thuốc chống viêm như corticoid dùng tại chỗ để giảm đau, giảm viêm.
  • Thuốc kháng histamin để giảm ngứa

Tuy nhiên, việc dùng thuốc cần tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ để đạt hiệu quả điều trị tốt. 

Điều trị tại nhà

Các phương pháp chăm sóc và điều trị tại nhà sẽ giúp giảm bớt các triệu chứng của bệnh zona thần kinh, bạn cần chú ý: 

  • Không được gãi hay chạm tay vào nốt mụn vì có thể làm gia tăng nguy cơ nhiễm trùng thứ phát. 
  • Vệ sinh thân thể sạch sẽ, tắm rửa nhẹ nhàng để làm sạch, làm dịu làn da và giảm ngứa.
  • Dùng băng ép thấm nước lạnh để rửa vết thương hoặc rỉ mủ trong khoảng 20 phút từ 7 – 8 lần/ngày để làm dịu bớt ngứa và đau, sau đó lau khô. Khi các nốt mụn nước đã khô thì ngưng sử dụng để vùng da xung quanh hồi phục dần. 
  • Giữ cho phần da tổn thương sạch sẽ, mặc quần áo rộng để tránh cho quần áo tiếp xúc trực tiếp với vết thương, tránh cho tổn thương nặng thêm. 
  • Tránh tiếp xúc trực tiếp da – chạm – da với những người chưa từng bị thủy đậu, người mới ốm dậy, người đang bị bệnh, người bị suy giảm hệ miễn dịch hoặc phụ nữ mang thai, trẻ em… để tránh lây nhiễm virus. 

Zona thần kinh kiêng ăn gì? 

Chế độ dinh dưỡng rất quan trọng với người bệnh zona để tăng cường hoạt động của hệ miễn dịch, chống lại virus. 

Những thực phẩm nên tránh

– Nhóm thực phẩm giàu arginine:  Arginine là một loại axit amin tham gia vào hoạt động tái tạo ure ở gan, thúc đẩy sự phát triển của virus gây bệnh. Vì thế, cần tránh ăn những thực phẩm giàu arginine như chocolate, lúa mì, yến mạch, bánh mì trắng, các loại hạt (hạt bí), đậu nành,… 

Ngoài ra, thịt gà cũng là thực phẩm chứa khá nhiều arginine vì thế người bị zona thần kinh không nên ăn thịt gà mà nên lựa chọn loại thịt khác như thịt lợn. 

– Thực phẩm chế biến sẵn: Thức ăn nhanh, đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn thường chứa nhiều đường, dầu mỡ, tinh bột trắng vừa không tốt cho sức khỏe, vừa khó tiêu nên có thể khiến cho tình trạng bệnh trở nên trầm trọng hơn. vì thế, người bệnh cần tránh những thực phẩm này. 

– Rượu bia, đồ uống có cồn: Uống rượu bia gây hại cho gan, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thải độc của gan và hiệu quả của thuốc. Vì thế, bạn cần tránh sử dụng rượu bia khi đang mắc bệnh. 

– Thực phẩm nhiều đường và tinh bột tinh chế: Ăn những loại thực phẩm này đường huyết tăng nhanh, ảnh hưởng không tốt đến quá trình hồi phục. Người bệnh nên hạn chế những thực phẩm như bánh kẹo ngọt, nước ngọt, bánh mỳ và những đồ ăn chế biến sẵn…

Những thực phẩm nên ăn:

Bên cạnh những thực phẩm nên tránh cũng có những thực phẩm nên bổ sung trong chế độ ăn hàng ngày để nhanh chóng hồi phục sức khỏe. Những nhóm thực phẩm được đánh giá là an toàn, phù hợp và  giúp cải thiện sức khỏe của người bệnh gồm có:

– Nhóm thực phẩm giàu kẽm và vitamin C: Người bệnh nên bổ sung cho cơ thể thêm các thực phẩm giàu kẽm và vitamin C như: trái cây tươi, rau quả màu xanh, khoai tây,… Chúng sẽ làm tăng sức đề kháng cho cơ thể, cải thiện hệ miễn dịch chống lại virus, giúp kháng viêm và giảm đau nhức.

– Nhóm thực phẩm giàu vitamin B6: Chất dinh dưỡng quan trọng cho hệ thần kinh, góp phần rút ngắn thời gian bị bệnh, những thực phẩm giàu vitamin B6 mà bạn nên lựa chọn như khoai tây, chuối, bắp cải, trứng…

– Nhóm thực phẩm giàu lysine từ cá, thịt nạc (lợn, bò), sữa giúp tăng cường miễn dịch, chống lại hoạt động của virus. 

Dự phòng

Tuy hiện tại chưa có cách nào để dự phòng zona thần kinh, tuy nhiên vẫn có cách để sự phòng lây nhiễm virus gây thủy đậu và zona:

  • Nếu chưa từng bị thủy đậu hoặc chưa tiêm vaccin thủy đậu thì tránh tiếp xúc gần gũi với người bị zona. 
  • Băng kín vết thương để giảm nguy cơ lây lan cho người khác
  • Tiêm vaccin VZV – vaccin ngừa thủy đậu để giảm nguy cơ mắc bệnh nhờ làm tăng sức đề kháng của cơ thể để chống lại VZV hoặc giữ chúng trong trạng thái bất hoạt. Những cải tiến của loại vaccine này đang được nghiên cứu và có thể giúp ngừa được bệnh Zona trong tương lai.

Quan trọng nhất với người bệnh zona thần kinh là cần chủ động thăm khám sớm và điều trị kịp thời khi phát hiện bệnh. Điều trị càng sớm càng tránh được các biến chứng 

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây