Tìm hiểu về sốt xuất huyết: nguyên nhân – triệu chứng – điều trị

0
66
Ảnh minh họa sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết là căn bệnh truyền nhiễm rất phổ biến ở nước ta, thường bùng phát thành các đợt dịch lớn trong năm. Vậy bạn đã hiểu hết về căn bệnh nguy hiểm này? Tìm hiểu ngay thông tin về bệnh sốt xuất huyết được tổng hợp chi tiết và cập nhất mới nhất năm 2020 trong bài viết sau.

Sốt xuất huyết là bệnh gì?

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra qua vật chủ trung gian muỗi vằn. Sốt xuất huyết xảy ra quanh năm, thường bùng phát vào mùa mưa (khoảng tháng 6 đến tháng 10 hằng năm). 

Bệnh gặp ở cả trẻ em và người lớn, có thể bùng phát thành các đợt dịch lớn tại nhiều địa phương trên cả nước. Biểu hiện của sốt xuất huyết rất đa dạng, diễn biến nhanh và nhiều biến chứng nguy hiểm thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời. 

Đến nay vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh sốt xuất huyết vì thế điều quan trọng nhất vẫn là thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh. Nếu không may bị muỗi đốt nhất là trong vùng dịch thì cần phải phát hiện bệnh sớm để điều trị bệnh kịp thời.

Nguyên nhân gây bệnh sốt xuất huyết

Tác nhân gây bệnh sốt xuất huyết là virus Dengue, lan truyền từ người bệnh sang người lành qua vết muỗi đốt. Virus Dengue có 4 type gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Khi cơ thể bị nhiễm virus tuýp nào thì có miễn dịch với tuýp đó, song lần thứ 2 mắc bệnh có thể do nhiễm virus tuýp khác. 

Muỗi cái Aedes aegypti (muỗi vằn) là trung gian truyền bệnh chính, hoạt động chủ yếu vào ban ngày nhất là vào sáng sớm và chiều tối. Khi muỗi cái Aedes hút máu người bệnh nhiễm virus dengue, virus sẽ tồn tại trong cơ thể muỗi khoảng 8 – 11 ngày. Trong khoảng thời gian này, nếu con muỗi mang virus đốt người lành thì sẽ truyền sang virus sang người đó. Sau khi bị muỗi đốt, virus dengue tồn tại trong máu từ 2 – 7 ngày, lúc này nếu muỗi Aedes hút máu người mang virus thì virus được truyền sang muỗi và tiếp tục lây truyền cho nhiều người khác. 

Biểu hiện của bệnh sốt xuất huyết

Các biểu hiện của bệnh sốt xuất huyết khá đa dạng, diễn biến nhanh chóng. Các giai đoạn của bệnh sốt xuất huyết gồm:

Giai đoạn ủ bệnh

Kéo dài từ 4 – 7 ngày, một số trường hợp thậm chí có thể kéo dài đến 14 ngày. Lúc này virus nhân lên dần dần và cơ thể người bệnh cũng bắt đầu sản sinh các kháng thể để chống lại virus. Bệnh chuyển dần sang giai đoạn tiếp theo

Giai đoạn sốt xuất huyết

Kéo dài khoảng 2 – 7 ngày, thường có các dấu hiệu tương tự như loại sốt virus khác như:

  • Sốt cao đột ngột từ 39 – 40 độ C, khó hạ sốt
  • Đau đầu dữ dội nhất là vùng trán, hai hốc mắt
  • Chán ăn, buồn nôn và nôn ói
  • Tiêu chảy
  • Đau cơ, đau khớp
  • Xuất huyết: nốt ban xuất huyết có thể xuất hiện trên cơ thể sau 3 – 4 ngày sốt. thuyên giảm sau 1 – 2 ngày.

Giai đoạn nguy hiểm

Ở giai đoạn này người bệnh giảm hoặc hết sốt nhưng lại nguy hiểm nhất. Lúc này virus Dengue làm hệ miễn dịch của cơ thể suy yếu rất nhiều, lượng bạch cầu và tiểu cầu trong máu giảm mạnh. Người bệnh có biểu hiện như: 

  • Tràn dịch màng phổi: Đau ngực, cảm giác nặng ngực, đau ngực khi thay đổi tư thế, khó thở. 
  • Tràn dịch màng bụng: Bụng to nhanh, trướng, khó thở
  • Gan to: Gây đau vùng hạ sườn phải hoặc vùng thượng vị
  • Thoát huyết tương nhiều dẫn đến sốc do giảm khối lượng tuần hoàn khiến người bệnh vật vã hoặc lừ đừ, li bì, chân tay lạnh, da lạnh ẩm, mạch đập nhanh nhưng nhỏ, huyết áp kẹt, tiểu ít…
Triệu chứng bệnh sốt xuất huyết
Triệu chứng thường gặp của bệnh sốt xuất huyết

Nếu không được chăm sóc và theo dõi cẩn thận, các biến chứng dần trở nên trầm trọng hơn, thậm chí có thể tử vong. 

Giai đoạn hồi phục

Sau 24 – 48h qua giai đoạn nguy hiểm, người bệnh hết sốt, thể trạng tốt lên dần, bắt đầu thèm ăn, huyết áp ổn định, tiểu nhiều. 

Phân biệt sốt xuất huyết với sốt thông thường

Sốt phát ban hay sốt siêu vi với các triệu chứng như sốt cao từng cơn, kèm viêm đường hô hấp (ho, chảy nước mũi, đau họng, nhức toàn thân…), có thể phát ban hoặc không… rất giống sốt xuất huyết. Vì thế, để phân biệt được các bệnh này cần theo dõi kỹ triệu chứng và các dấu hiệu đặc biệt như dựa vào tính chất nốt ban trên da. 

  • Sốt phát ban: Các nốt mẩn đỏ sẽ biến mất khi căng da
  • Sốt xuất huyết: Các nốt ban đỏ vẫn còn hoặc biết mất rất chậm khi căng da. 

Đặc biệt, cách tốt nhất để phân biệt được các loại sốt là đến các cơ sở y tế gần nhất để xét nghiệm máu tìm kháng nguyên virus. 

Các xét nghiệm chẩn đoán, theo dõi sốt xuất huyết

Do các triệu chứng của bệnh sốt xuất huyết giai đoạn đầu có biểu hiện gần giống với một số bệnh khác như sởi, sốt siêu vi, sốt phát ban… Vì thế xét nghiệm là cách tốt nhất để chẩn đoán sớm và xác định chính xác sốt xuất huyết từ ngày đầu tiên của bệnh. Từ đó, việc theo dõi, điều trị sẽ dễ dàng và kịp thời, hạn chế các biến chứng nguy hiểm của bệnh. 

Các xét nghiệm cần làm để chẩn đoán, theo dõi sốt xuất huyết:

  • Xét nghiệm Dengue NS1: Xét nghiệm chẩn đoán xác định bệnh sốt xuất huyết, phát hiện đồng thời và phân biệt kháng thể IgM, IgG và kháng nguyên NS1 trong cùng một mẫu huyết thanh/huyết tương.  Xét nghiệm kháng nguyên NS1: Chỉ định làm từ ngày 1 – ngày thứ 3 của bệnh để xác định chính xác kháng nguyên virus Dengue.
  • Xét nghiệm kháng thể IgM: Chỉ định từ ngày thứ 6 khi mắc bệnh nhằm xác định xem cơ thể người bệnh có đủ kháng thể để chống lại virus ở giai đoạn cấp tính hay không.
  • Xét nghiệm kháng thể IgG: Xác định kháng thể của người bệnh có bảo vệ lâu dài khỏi sự tấn công của virus đó hay không. 
  • Xét nghiệm máu tổng quát: Nhằm phát hiện tình trạng giảm tiểu cầu, tình trạng cô đặc máu. Xét nghiệm này rất có ý nghĩa trong chẩn đoán, theo dõi và tiên lượng mức độ nặng nhẹ của bệnh. 
  • Xét nghiệm điện giải đồ: Đánh giá tình trạng rối loạn điện giải để bổ sung kịp thời cho người bệnh.
  • Xét nghiệm chức năng gan ( AST, ALT, GGT): Đánh giá chức năng gan, đánh giá tình trạng tổn thương và biến chứng của sốt xuất huyết. 
  • Xét nghiệm đánh giá chức năng thận: Đánh giá chức năng và tình trạng tổn thương của thận do sốt xuất huyết, từ đó có giải pháp bảo vệ thận. 

Ngoài ra, các bác sĩ còn tiến hành siêu âm ổ bụng, siêu âm màng phổi để đánh giá tình trạng tràn dịch ổ bụng, tràn dịch màng phổi ở những người bệnh sốt xuất huyết thể nặng có dấu hiệu mắc các biến chứng này.

Sốt xuất huyết có nguy hiểm không?

Sốt xuất huyết là bệnh nguy hiểm bởi diễn biến nhanh, khó lường và gây nên nhiều biến chứng nặng, tỷ lệ tử vong cao. Những biến chứng thường gặp của bệnh cần hết sức chú ý bao gồm: 

Xuất huyết do giảm tiểu cầu: Diễn biến từ nhẹ đến nặng, ở mức độ nhẹ chỉ xuất hiện các nốt xuất huyết dưới da, nặng hơn là xuất huyết nội tạng như xuất huyết tiêu hóa, phổi, não với các biểu hiện như nôn ra máu, ho ra máu, đi cầu phân đen, rong kinh, đột quỵ… Những trường hợp nặng người bệnh cần được đánh giá truyền máu và tiểu cầu sớm. 

Cô đặc máu do thoát huyết tương: Là tình trạng thoát dịch ra ngoài lòng mạch máu gây cô đặc máu. Ban đầu người bệnh có thể không cảm nhận được dấu hiệu gì mà chỉ phát hiện qua chỉ số xét nghiệm. 

Khi tiến triển nặng hơn, có thể dẫn tới các dấu hiệu cảnh báo trước sốc như: mệt lả, đau tức vùng gan, buồn nôn, nôn ói. Trẻ nhỏ thì bứt rứt, li bì, ăn ít, bú ít hay bỏ bú, tiểu ít. 

Biến chứng suy đa tạng: Sốt xuất huyết còn có thể gây biến chứng nặng như viêm gan nặng, viêm cơ tim, viêm não…

Để nhận biết được sốt xuất huyết chuyển biến nguy hiểm, cần hết sức chú ý đến các triệu chứng sau: 

– Xuất huyết: Chú ý các nốt xuất huyết trên da, chảy máu mũi, chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, rong kinh

– Nôn liên tục

– Đau bụng dữ dội

– Lơ mơ, rối loạn ý thức hoặc co giật

– Da xanh tím, tay và chân lạnh ẩm

– Khó thở

Ngoài ra, những trường hợp tiểu cầu hạ thấp cũng cần vào viện để theo dõi, tránh nguy cơ chảy máu, xuất huyết nặng. 

Điều trị sốt xuất huyết

Hiện nay bệnh sốt xuất huyết vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, phương pháp điều trị chính vẫn là điều trị triệu chứng, kết hợp chăm sóc và dinh dưỡng để tăng đề kháng chống lại virus. 

Điều trị và chăm sóc tại nhà

  • Để người bệnh nghỉ ngơi càng nhiều càng tốt
  • Dùng thuốc hạ sốt paracetamol để hạ sốt, không cùng thuốc ibuprofen hay aspirin 
  • Chườm hoặc lau người bằng nước ấm để giảm sốt
  • Dinh dưỡng đầy đủ
  • Hạn chế mất nước bằng cách uống nước nhiều hơn, bổ sung qua chế độ ăn uống hàng ngày. 
  • Định kỳ xét nghiệm định lượng tiểu cầu để đánh giá mức độ nặng nhẹ của bệnh.
  • Theo dõi kỹ các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, nếu người bệnh có một trong các dấu hiệu sau cần nhanh chóng đưa tới bệnh viện để xử trí kịp thời:

+ Đau bụng

+ Nôn nhiều (ít nhất 3 lần/ngày)

+ Chảy máu mũi, chảy máu chân răng

+ Nôn ra máu, đi cầu phân đen

+ Người lờ đờ, mệt mỏi, bồn chồn

+ Da lạnh, tái xanh

+ Khó thở

+ Tiểu ít

+ Tiểu cầu giảm dưới 100.000/mm3

Điều trị tại nhà với sốt xuất huyết nhẹ
Có thể điều trị sốt xuất huyết tại nhà với trường hợp nhẹ

Điều trị tại cơ sở y tế

Áp dụng với sốt xuất huyết có dấu hiệu cảnh báo từ ngày thứ 3 trở đi hoặc sốt xuất huyết mức độ nặng. Phương pháp điều trị được áp dụng gồm:

  • Dùng thuốc hạ sốt
  • Bù dịch sớm qua đường uống nếu người bệnh còn uống được. Truyền dịch để bù nước nếu người bệnh không thể uống. Dịch truyền được sử dụng như Ringer lactate, Ringer acetate, NaCl 0,9%.
  • Theo dõi mạch, huyết áp, dấu hiệu cảnh báo để điều chỉnh lượng dịch đưa vào sau mỗi 4 – 6h
  • Trường hợp sốt xuất huyết nặng có sốc và suy hô hấp cấp: thực hiện các biện pháp chống sốc, cho thở oxy, điều trị chống suy hô hấp
  • Truyền máu, truyền tiểu cầu, truyền huyết thanh tươi khi mất máu nặng, tiểu cầu giảm thấp
  • Điều trị hỗ trợ cho các trường hợp suy gan, suy thận nặng
  • Điều chỉnh rối loạn điện giải

Tiêu chuẩn xuất viện

  • Người bệnh hết sốt ít nhất 24h mà không cần dùng thuốc hạ sốt
  • Bắt đầu cảm giác thèm ăn
  • Triệu chứng lâm sàng cải thiện rõ rệt
  • Tiểu tốt
  • Chỉ số Hematocrit ổn định
  • Không có dấu hiệu suy hô hấp do tràn dịch màng phổi, màng bụng
  • Tiểu cầu > 50.000/mm3

Sốt xuất huyết nên ăn gì, kiêng gì

Người bệnh sốt xuất huyết sức đề kháng suy yếu nên rất cần một chế độ ăn hợp lý để hồi phục sức khỏe, tăng lượng tiểu cầu chống xuất huyết. Vậy sốt xuất huyết nên ăn gì và nên kiêng gì? Cùng tìm hiểu về chế độ ăn hợp lý cho người sốt xuất huyết ngay sau đây: 

Sốt xuất huyết nên ăn gì?

  • Nên uống nhiều nước

Đặc điểm của bệnh sốt xuất huyết là người bệnh sốt rất cao, mệt mỏi, ăn uống kém; nhất là tình trạng sốc, thoát huyết tương gây mất nước, cô đặc máu. Vì thế, trong chế độ ăn cho người sốt xuất huyết quan trọng nhất là bù nước, điện giải như oresol. 

Người bệnh nên uống nước, ăn nhiều trái cây tươi như nước cam, nước chanh, nước dừa… Trái cây tươi như đu đủ, kiwi hay cam, quýt… giàu vitamin C giúp tăng đề kháng, tăng sức bền thành mạch rất tốt cho người bị sốt xuất huyết. 

  • Ăn thức ăn mềm, lỏng dễ tiêu

Người bệnh nên ăn những thức ăn mềm, lỏng dễ tiêu như cháo, súp… Không nên ăn cơm, đồ cứng khó nuốt. Uống thêm sữa vào các bữa phụ. 

Đặc biệt nếu trẻ còn bú mẹ thì tiếp tục cho bé bú nhiều hơn và nên chia làm nhiều cữ, không nên cho ăn uống dồn dập. 

  • Bữa ăn đảm bảo dinh dưỡng

Chế độ ăn hàng ngày cho người bệnh cần đảm bảo đủ dưỡng chất để giúp người bệnh nhanh chóng cải thiện sức khỏe. 

Khi người bệnh hết sốt thì có thể quay lại chế độ ăn như thường ngày. Với trẻ em tăng cường dinh dưỡng cho bé để bé tăng cân, bù lại trong thời gian trẻ ốm, tránh tình trạng suy dinh dưỡng sau ốm. Chú ý nấu nướng các món ăn khác nhau phù hợp với khẩu vị cho trẻ. 

Người sốt xuất huyết nên kiêng gì? 

  • Không tự ý dùng thuốc hạ sốt

Chỉ nên dùng thuốc hạ sốt paracetamol, không dùng các loại thuốc như aspirin hay ibuprofen vì những loại thuốc này làm trầm trọng thêm tình trạng xuất huyết. 

  • Tránh ăn thực phẩm có màu đen, nâu đỏ

Người bệnh sốt xuất huyết cần tránh thực phẩm có màu đen, nâu đỏ vì có thể làm phân có màu thẫm, khó phân biệt được với màu máu trong xuất huyết tiêu hóa. 

  • Tránh đồ ăn chiên rán, đồ chua cay

Đồ ăn chiên rán hay đồ chua, cay dễ khiến người bệnh khó tiêu, ì ạch và làm trầm trọng hơn tình trạng của bệnh. Vì thế, người bị SXH cần hạn chế tối đa những thực phẩm này. 

  • Tránh nơi gió to, tắm nước lạnh

Ở những nơi gió to hay nếu tắm bằng nước lạnh thì người bị SXH sẽ bị nhiễm lạnh, làm co mạch ngoại biên nhưng giãn mạch nội tạng. Điều này đặc biệt nguy hiểm, thậm chí có thể đe dọa tính mạng. Vì thế, người bệnh tốt nhất nên nghỉ ngơi tại nhà, giữ ấm cơ thể , tắm rửa, lau người bằng nước ấm. 

  • Tránh các loại trà đặc, cà phê, rượu bia, chất kích thích

Các loại trà đặc, cà phê, rượu bia… đều chứa các chất kích thích không tốt cho cơ thể người bệnh, ảnh hưởng xấu đến tác dụng của thuốc hạ sốt. 

Phòng chống sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết là bệnh nguy hiểm chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, do đó phòng bệnh là biện pháp chính để kiểm soát và ngăn ngừa sự lây truyền của virus sốt xuất huyết trong cộng đồng. Vậy để phòng tránh được bệnh sốt xuất huyết cần thực hiện tốt các biện pháp sau: 

  • Diệt muỗi – trung gian truyền bệnh
    • Loại bỏ môi trường sống và đẻ trứng lý tưởng của muỗi như dụng cụ phế thải, các hốc nước tự nhiên như mảnh chai lọ, vỏ dừa, mảnh lu vỡ, hốc tre, bẹ lá…
    • Xử lý chất thải rắn đúng cách và hợp vệ sinh
    • Thau rửa thường xuyên, che chắn các thùng, vại, bể… chứa nước sinh hoạt để muỗi không có chỗ đẻ trứng.
    • Thả cá vào bể nước, vại để diệt loăng quăng
    • Hàng tuần thực hiện các biện pháp diệt loăng quăng/bọ gậy bằng cách thả cá vào dụng cụ chứa nước lớn; thau rửa dụng cụ chứa nước vừa và nhỏ, lật úp các dụng cụ không chứa nước; thay nước bình hoa/bình bông; bỏ muối hoặc dầu vào bát nước kê chân chạn.
    • Phun thuốc xịt muỗi, nhất là ở vùng đang có dịch
  • Phòng chống muỗi đốt
    • Ngủ trong màn/mùng kể cả ban ngày để tránh muỗi đốt
    • Mặc quần áo tay dài nhằm hạn chế tiếp xúc với muỗi
    • Dùng bình xịt, hương muỗi, vợt điện để bắt muỗi
    • Đóng cửa sổ, dùng rèm che, màn tẩm hóa chất diệt muỗi
    • Người đã bị sốt xuất huyết luôn nằm trong màn tránh muỗi đốt và lây lan sang người khác
  • Hoạt động cộng đồng
    • Giáo dục, tuyên truyền cho người dân hiểu về sự nguy hiểm của bệnh sốt xuất huyết do muỗi truyền. 
    • Người dân cần tích cực phối hợp với chính quyền và ngành y tế trong các đợt phun hóa chất phòng chống dịch

Sốt xuất huyết nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và đẩy lùi được nếu bạn có nhận thức đúng đắn về bệnh, chủ động phòng bệnh. Hiện nay bệnh vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, vaccin sốt xuất huyết đang trong quá trình nghiên cứu. Vì thế, chủ động phòng bệnh vẫn là cách hiệu quả nhất để ngăn chặn lây truyền sốt xuất huyết, cũng như các bệnh khác truyền qua muỗi. 


BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây